Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı

Toplumların geçmişten günümüze eriştikleri nokta bilgi toplumu olarak nitelendirilmektedir. Bu çağın en önemli özelliği her şeyin çok hızlı değişmesi olarak ifade edilmektedir. Hızlı değişme ve gelişme, çağdaş bilgi teknolojileri, enformasyona dayalı örgütler, bilgi insanı, vb. bilgi toplumunun yükselen değerleri olarak kabul edilmektedir. Bilgi toplumunu temsil eden söz konusu değerlerin ortak noktası eğitimdir. Bilgi toplumunun ihtiyaçlarına cevap verecek insan modelini yetiştirmede öncelikli sorumluluk eğitim kurumlarına ve öğretmenlere düşmektedir. Kaliteli eğitim-öğretim sağlamanın yolu öncelikle çağdaş bilgi teknolojileriyle donanık öğretmenler yetiştirmekten geçmektedir. Öğretmen eğitiminde, kuramsal bilgileri en iyi sunmanın yanında, bunun çağdaş öğretim teknolojilerini içeren uygulamalarla da desteklenmesi gerekir. Bu anlayış, bilgi toplumu insanlarının eğitim gereksinimlerine yanıt verebilen kaliteli öğretmen yetiştirilmesiyle anlam kazanabilir. Geleceğin öğretmenlerinin kendilerini yalnız hazır bilgi sunan geleneksel rollerden kurtarması, buna karşın bilgiye ulaşmanın kaynaklarını bilen ve bu anlamda öğrencilerine rehberlik eden, öğrenmeyi kolaylaştıran rollere hazırlamaları gerekmektedir. Değişen öğretmen rollerine bağlı olarak ortaya çıkan yeni görevler ve sorumluluklar öğretmenlerin aynı zamanda teknolojiden yararlanma ve bunu öğretimde kullanma konusunda da yeterli olmalarını öngörmektedir. Bu kitabın hazırlanmasına yön veren en önemli düşünce, her düzeyde eğitimle ilgilenen eğitimcilere hem kuramsal düzeyde, hem de içerdiği uygulama örnekleri ile yararlı olacağı beklentisidir. Toplam yedi bölümden oluşan kitapta, öğretim teknolojisi alanında sıklıkla kullanılan kavramlar, öğretimde yararlanılan araç-gereçler, öğretim materyalinin seçimi, hazırlanması ve kullanımında göz önünde bulundurulması gereken ilkeler, öğretim uygulamalarında bilgisayardan yararlanma ve bilgisayar destekli öğretim, programlı öğretim, uzaktan öğretim konuları yer almaktadır.

İşitsel ve Görsel materyal

Çıkartma, afiş, pankart, fotoğraf, film, video-film, cd, ses bandı, rozet, fular, kolbandı, görevli önlüğü, şapka ve objeler işitsel ve görsel materyal kapsamına girmektedirler ve materyalın özelliğine uygun olarak özel depolarda korunmaktadırlar. Enstitü'müzde bilgisayar kayıtlarına geçirilmiş yüzkırkbin, henüz kaydedilmemiş yüzbinlerce görsel ve işitsel obje bulunmaktadır. Bu anlamda Türkiye ile ilgili görsel ve işitsel materyal konusunda şimdilik şunlardan sözedebiliriz.

İKİ BOYUTLU GÖRSEL ÖĞRENME VE ÖĞRETME ARAÇLARI

İki boyutlu görsel araçlar yazılı analize oranla, durumun nasıl gelişeceğini, bilinmeyenleri bulmayı ya da yeni bilinmeyenleri yaratmayı çok daha açık olarak gösterebilecek bir sistemdir, En klasik düşünceyle,grafikler, tablolar, şemalar ve haritalar; farklı olaylar durumlar ve kavramlar arasındaki “nedensonuç” ilişkilerini belirten mantık ağlarıdır. Bu araçların kullanılmasının önemi, öğrencilerin, konular arasında değişik bağlantıların kurulmasına yardım etmesi ve daha kalıcı öğrenme sağlamasıdır. Bir kavram ağı biçiminde uzun süreli bellekte organize edilip depolanan bilgi, birden fazla ifade biçimi kullanılarak ilişkilendirildiğinde daha etkili bir biçimde depolanmaktadır, · Uzun süreli bellekte depolanan bilgiler, görsel materyallerin kullanılmasıyla daha çabuk hatırlanmakta ve kısa süreli belleğe geri getirilmektedir,Burada bilgi yeniden organize edilerek yeni formu ile uzun süreli belleğe depolanmaktadır. · Öğrenme stratejilerinde öğrenci yeni bilgileri kendisi için daha anlamlı olacak şekilde yeniden yapılandırır. · Bu stratejiler içerisinde yer alan anlamlandırma ve örgütleme aşamalarında bir metnin ana ve yan fikirlerinin çıkarılması, bilginin sınıflandırılması, grafikle gösterilmesi, grafiksel not alınması (matris, tablo) bulunmaktadır. · İki boyutlu görsel öğrenme araçları öğrenme stratejilerinin anlamlandırma ve örgütleme aşamalarıyla ilişkili olduğundan öğrencilerin bu araçları kullanmaları öğretilmelidir.

İKİ BOYUTLU GÖRSEL ARAÇLARIN SINIFLANDIMASI

İki boyutlu görsel araçların kullanılması, Çoklu Zeka Kuramında yer alan mantıksal matematiksel ve görsel uzamsal zeka ile ilişkidir. Bu ilişki şöyle açıklanabilir: Görsel uzamsal ve mantıksal matematiksel zeka etkinliklerinde kullanılacak olan bu araçlar, bu yönde öğrenen öğrencilere kolaylık sağlar. Ayrıca, bu zeka alanlarında daha etkin olan öğrenciler, bilgileri anlamlandırma ve örgütlemede bu araçları daha etkili kullanabilirler ve bilgiye ulaşmada daha başarılı olabilirler. Ausebel’in sunuş yoluyla öğrenme yaklaşımında ağırlık sözel öğrenmededir. Bu kuram örnekler, şemalar, haritalar, tablolar görsel uyarıcıların kullanılmasını önererek bunları ön örgütleyiciler (Advece Organizer) olarak adlandırır ve bu ön örgütleyicileri, sunuş yoluyla öğrenmenin üç temel aşamasının ilki olarak gösterir. İki boyutlu görsel araçların kullanılmasının gerekçelerinden biri de Ausebel’in sunuş yoluyla öğrenme yaklaşımında yer alan ön örgütleyicilere dayanmaktadır.

ÖĞRETİM ARAÇ GEREÇLERİNİN SEÇİMİ

Konumuz öğretim araç gereçlerinin seçimidir. İlk başta araç gereç kavramlarını tanıyalım.
Araç-Gereç: Öğretme, öğrenme etkinliklerinde kullandığımız yardımcı kaynaklar araç-gereç ilişkisinden oluşur.
Araç: Daha çok mekanik nitelikte yardımcı olup; gereci sunmada vazgeçilmez bir öğedir.(Tepegöz, bilgisayar, televizyon )
Gereç: Daha çok yazılı basılı nitelikte yardımcı olup; aracın vazgeçilmez öğesidir.(Bilgisayar ve televizyon programları, tepegöz asetatı)
Bu tanımlardan da anlaşılacak üzere araç ve gereç birbirinden ayrı düşünülemez. Araç-gereçler üç gruba ayrılır; görsel araç-gereçler, işitsel araç-gereçler, görsel-işitsel araç-gereçlerdir.
Görsel Araç-Gereçler: Sadece görme duyusuna hitap ederler. Örneğin : Tepegöz, slayt projeksiyon makinesi vb.
İşitsel Araç-Gereçler: Sadece işitme duyusuna hitap ederler. Örneğin : Radyo, teyp vb.
Görsel-İşitsel Araç-Gereçler: Hem görme hem de işitme duyusuna hitap ederler. Örneğin : Bilgisayar ,televizyon vb.

ARAÇ GEREÇ KULLANIMININ YARARLARI
Zamandan ve sözden ekonomi sağlar.
Belli bir fikrin göz önünde canlandırılmasına yarar.
Karmaşık fikirleri basite indirgeyerek açıklarlar.
Öğretimi canlı ve açık hale getirirler.
Öğrencilerin ilgi ve dikkatini artırırlar.
Öğrenme arzusu meydana getirirler.
Öğretimi zenginleştirirler.
Öğretimi kalıcı hale getirirler.

ARAÇ GEREÇ SEÇİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Bireyler çevreleriyle olan etkileşimlerini duyu organları aracılığıyla sağlamaktadır. Yani görerek, duyarak, dokunarak, koklayarak ve tat alarak etrafında olanları anlamaya çalışırlar. Eğitim öğretimde kullanılan materyallerin amacı da bireyin duyu organına hitap ederek görsel ve işitsel araçları öğretim ortamına taşıyarak öğretim etkinliğini artırmaktır.
Araç gereçlerin seçimini öğretim hedefleri, öğretim yöntemi, öğretim ortamı, öğrenci özellikleri, öğretmenlerin tutumları, davranışları etkiler. Bunun yanında araç gerecin maliyeti, kullanılabilirliği, harcanan zaman gibi faktörler de etkilidir.

Öğretim Teknolojisi nedir?

Belirli hedefler doğrultusunda, daha etkili bir öğretim elde etmek için öğrenme ve iletişim konusundaki araştırmaların ve ayrıca insan kaynakları ve diğer kaynakların beraber kullanılmasıyla tüm öğrenme-öğretme sürecinin sistematik bir yaklaşımla tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesidir(Öğretim Teknolojileri Komisyonu, 1970) .Bu tanımdan yola çıkarak materyal geliştirme sürecinde, öğrenmeye ilişkin araştırmalardan elde edilen bulgularını, iletişim teorilerini ve tasarım ilkelerini göz önünde bulundurarak materyaller geliştirilmesi gerektiğini ifade edebiliriz.
Bu noktada dersimiz açısından, eğitim vermek ya da eğitime destek olmak amacıyla materyal geliştirirken kullanılan programların bir amaçtan ziyade bir araç olduğunun unutulmaması gereklidir. Masaüstü yayıncılık programları, web tasarım ve geliştirme platformları, animasyonlar oluşturmaya imkan veren yazılımlar, dinamik ve etkileşimli alıştırmalar hazırlanan programlar, kavram ve zihin haritası oluşturulan programlar, ses ve video çekme, işleme, birleştirme programları eğitim içeriklerini aktarmak ve zenginleştirmek için yararlanılabilecek programlardan bazılarıdır. Bu programlara örnek olarak: Flash, Inspiration, Dreamweaver, In Design, Publisher ve Captivate verilebilir.
Publisher nedir? Hangi amaçla kullanılır?
Publisher bir masaüstü yayıncılık programıdır. Metin, grafik ve çizimlerin kolayca birleştirilebileceği hazır ve esnek düzen ve tasarımlar içeren profesyonel ürünler oluşturabileceğiniz bir yazılımdır.
Publisher ile davetiyeler, duyurular, kartvizitler bültenler, broşürler, afişler ve web sayfaları oluşturabilirsiniz. Sözcük işlemcilerdeki pek çok gelişmiş özelliği barındırmasının yanı sıra, yaratıcı şablonlar sunarakta materyal geliştirmenizi kolaylaştırır.

UZAKTAN EĞİTİM nedir?

Uzaktan Eğitim, geleneksel öğrenme-öğretme yöntemlerindeki sınırlılıklar nedeniyle sınıf içi etkinliklerin yürütülme olanağı bulunmadığı durumlarda eğitim çalışmalarını planlayanlar ve uygulayanlar ile öğrenenler arasında iletişim ve etkileşimin özel olarak hazırlanmış öğretim üniteleri ve çeşitli ortamlar yoluyla belli bir merkezden sağlandığı bir öğretim yöntemidir.Yine uzaktan eğitimi şu şekilde tanımlayabiliriz;Farklı mekanlardaki öğrenci, öğretmen ve öğretim materyallerinin iletişim teknolojileri aracılığıyla bir araya getirildiği kurumsal bir eğitim faaliyetidir.
Neden Uzaktan Eğitim:
Yaşam boyu öğrenme gereklidir.
Çok geniş öğrenci kitlesine hizmet sunabilen bir eğitim sistemidir.
Geleneksel eğitimden yararlanmayan kişiler için vazgeçilmezdir.
Ayrı niteliklere sahip bireylerden oluşmuş hedef kitleye farklı uygulamalarla eğitim hizmeti sunabilmekte.
Bilgi ve becerilerin artması, değişmesi ve çeşitlenmesi.
Ekonomiktir.(Birim maliyetlerinin ucuz olması)
Çok çeşitli iletişim teknolojilerini eğitim hizmetine sunabilen bir sistemdir.
Öğrenci merkezlidir.
UZAKTAN EĞİTİMİN TARİHÇESİ
Uzaktan eğitim çalışmaları 200 yıldan daha eski yıllara kadar uzanmaktadır.Örneğin, 1728 yılında Boston Gazetesi'nde mektup ile stenografi dersleri verildiğine ilişkin reklamlar bulunmuştur. 1890'lı yıllarda Avustralya'daki Queensland Üniversitesi kampus dışına açık bir eğitim programı yürütmüştür. Benzer bir programı da 1920'lerde Columbia Üniversitesi gerçekleştirmiştir. 1930'lara gelindiğinde radyo artık pek çok okul tarafından bir uzaktan eğitim aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. 1950'lerde ise Amerika'da özellikle askeri amaçlı olarak kullanılan uzaktan eğitim için kağıt tabanlı iletişim ortamı kullanılmıştır. Teknolojik gelişmeler sayesinde günümüze gelindiğinde ise disketler, video kasetler, CD-ROM’lar, uydu yayınları, video konferanslar ve Internet, uzaktan eğitim çalışmalarında önemli bir yer edinmişlerdir.